Art Spiegelman Maus

Art Spiegelman MausArt Spiegelman – Maus

Op 25 oktober 1948 verscheen er in de landelijke nieuwsbladen een oproep van de minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschap aan schoolbesturen om de verspreiding van beeldromans tegen te gaan. De reden van deze oproep was de verderfelijke aard van de romans:

“Deze boekjes, die een samenhangende reeks tekeningen met een begeleidende tekst bevatten, zijn over het algemeen van sensationeel karakter zonder enige andere waarde.”

Hiermee was het vonnis geveld over niet alleen de beeldroman, maar over alle vormen van beeldverhalen. Ouders en onderwijzers verboden kinderen het lezen van stripverhalen. Het lezen van strips zou ten koste gaan van creativiteit en leesluiheid bevorderen.

Graphic novels

Tegenwoordig worden strips, en voornamelijk graphic novels of beeldromans, steeds vaker gewaardeerd als hoogwaardige en gewaardeerde kunst. Misschien niet onder docenten en bibliothecarissen, van wie velen het lezen van stripboeken nog steeds zien als ‘plaatjes kijken’, maar steeds meer onder critici en uitgevers. Een voorbeeld van een graphic novel die met recht literair te noemen is, is Maus (1980-1991) van Art Spiegelman. Maus is zeker niet de eerste graphic novel, maar wel de eerste wereldwijde bestseller in dit genre en bekroond met de Pulitzerprijs.

In gesprek met zijn vader

Art Spiegelman begon in de jaren zeventig met het interviewen van zijn vader, Vladek Spiegelman, over zijn herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog. Vladek Spiegelman en zijn vrouw Anja Zylberberg overleefden het vernietigingskamp Auschwitz–Birkenau. Art Spiegelman MausMaus vertelt het verhaal van Vladek en Anja, maar ook van de striptekenaar Spiegelman die probeert met zijn vader over dit onderwerp te praten. Dat gaat moeilijk, want veel dingen zijn onbespreekbaar en de relatie tussen Vladek en Art is gecompliceerd. Daarnaast moet Spiegelman beslissen wat hij wel en wat hij niet beschrijft. Zo maakte zijn moeder in 1968 een einde aan haar leven, waar Spiegelman niet verder op ingaat. De worstelingen die Spiegelman ondergaat bij het schrijven van Maus noemt hij “Mein Kampf”.

Katten en muizen

In 1980 verschenen er enkele pagina’s van Maus in het striptijdschrift RAW, waarvan Spiegelman redacteur en uitgever was. De beeldroman wordt in twee delen gepubliceerd: Maus I: My Father Bleeds History (‘Mijn vader bloedt geschiedenis’) in 1986 en Maus II: And Here My Troubles Began (‘En hier begon mijn ellende pas’) in 1991. De familietragedie en het gevecht voor zijn leven van de Poolse Jood Vladek Spiegelman tijdens de jodenvervolging, worden erg indrukwekkend weergegeven. Spiegelman beeldt alle personages af als dieren. De Joden worden voorgesteld als muizen, de Duitsers als katten, de Amerikanen als honden, de Polen als varkens, de Fransen als kikkers, Zweden als herten, Britten als vissen en zigeuners als motten. Een kind van een Jood en een Duitser wordt getoond als een muis met kattenstrepen. Hiermee worden meteen de rassen gescheiden, want alle muizen en alle katten lijken op elkaar. Het zwart-wit van de illustraties en Spiegelmans tekenstijl, met de harde strakke lijnen, weerspiegelen de dreiging en de hardheid van de gebeurtenissen.

Art Spiegelman Maus

Literaire klassieker

In eerste instantie kon Spiegelman moeilijk een uitgever vinden voor Maus, maar na een bespreking in The New York Times besloot Patheon Books het eerste deel uit te geven. Het boek vond al snel een groot publiek en werd door veel critici positief ontvangen. Inmiddels is Maus in meer dan dertig talen vertaald. In Duitsland was het een groot succes en werd er zelfs les over gegeven in scholen. Een publicatie in Polen bleek een stuk moeilijker. Spiegelman stelt de Polen voor als varkens, wat werd gezien als een zeer ernstige belediging. Uitgevers en critici weigerden zich met het boek in te laten, uit angst voor protesten en boycotacties. De Poolse journalist Piotr Bikont richtte zijn eigen uitgeverij op, zodat hij Maus toch kon publiceren.

Art Spiegelman MausDe graphic novel Maus is een literaire klassieker. Spiegelman vertelt het verhaal dat symbool staat voor vele Joodse familietragedies uit de Tweede Wereldoorlog, maar doet dat op een unieke manier. Het is jammer dat er nog steeds minderwaardig gekeken wordt naar beeldverhalen. Maus zou op elke middelbare school een plekje moeten krijgen op de leeslijst, in plaats van bij voorbaat worden afgekeurd, alleen omdat het verhaal wordt ondersteund door beeld.